Ολόκληρες γενιές ανθρώπων, έχουμε μεγαλώσει κάτω από την πλατιά «ασπρόμαυρη» σκιά του Ελληνικού Κινηματογράφου παρακολουθώντας τις παλιές ελληνικές ταινίες, που πάντα θα αποτελούν ένα πλούσιο υλικό, με πολλά στοιχεία κοινωνικά, πολιτιστικά, ιστορικά και λαογραφικά, δηλαδή γεμάτο με ό,τι, σε γενικές γραμμές, συνιστά την όμορφη και παράξενη ελληνική μας ψυχοσύνθεση!
Για τις κινηματογραφικές αίθουσες και τους ανθρώπους του σινεμά στη Σαλαμίνα, έχουμε ήδη αναφερθεί με τον κ. Ηλία Δρίβα σε άρθρο μας.(Εφημερίδα «Νέα Σαλαμίνα» φύλλο Σεπτεμβρίου 2005).
Εδώ θα παρουσιάσω ταινίες του παλιού Ελληνικού Κινηματογράφου που έχουν γυριστεί (ολόκληρες ή κάποιες σκηνές τους) στη Σαλαμίνα. Είναι ταινίες που έχουμε παρακολουθήσει στην τηλεόραση και το σινεμά και θα τις αναφέρω χρονολογικά, σύμφωνα με το έτος παραγωγής τους.
1)
«ΤΑ
ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΜΑΤΑ»- (1950- ΝΟΒΑΚ ΦΙΛΜ).
Η αξιόλογη σκηνοθέτης Μαρία Πλυτά, με σενάριο βασισμένο στο γνωστό θεατρικό έργο του Δημήτρη Μπόγρη, αποφάσισε να τοποθετήσει την πλοκή του έργου στον τόπο καταγωγής του συγγραφέα. Η ταινία αυτή, που ευτυχώς υπάρχει στο διαδίκτυο, προσφέρει καταπληκτικά πλάνα της μεταπολεμικής Σαλαμίνας, με λήψεις από την περιοχή Μύλος- Κατάστημα, από όπου φαίνεται ολόκληρη η πόλη ως ένα ειδυλλιακό τοπίο με τα χαμηλά σπίτια και τις μεγάλες χωμάτινες αλάνες, πάνω από τα οποία δεσπόζουν τεράστιοι, οι ναοί του Αγ. Ανδρέα και του Αγίου Μηνά. Πολλά πλάνα έχουν κινηματογραφηθεί στη Μεγάλη Σκάλα και το Βουρκάρι , που φαίνονται αγνώριστα από τα δεκάδες ψαροκάικα που είναι αραγμένα κατά μήκος τους. Κόσμος πολύς, ντόπιοι ψαράδες, βοή και φασαρία, ψάρια και δίχτυα. Κάποιες σκηνές παρουσιάζουν στενά σοκάκια γύρω από την παραλία, την περιοχή του Αγίου Δημητρίου και τον παλιό Σταθμό Χωροφυλακής Σαλαμίνας, που βρισκόταν απέναντι από τον ναό. Ένα μεγάλο μέρος των γυρισμάτων έγινε και στο Αιάντειο, στο χωριό, όπου οι πρωταγωνιστές κινούνταν στο γραφικό κοιμητήριο με το τεράστιο κυπαρίσσι, στους απέραντους ελαιώνες με τα αιωνόβια ελαιόδεντρα κάτω από το εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, σε παλιά σπίτια του χωριού και στην ταβέρνα του Μήτσου Μπούτση ( Αχτένιστου).
Στην ταινία πρωταγωνιστούν: Αιμίλιος Βεάκης (συγκλονιστική η ερμηνεία του ως «γερο-Λεμπέσης»), Νίκος Τζόγιας, Έλλη Ξανθάκη, Μαργαρίτα Γεράρδου, Ανδρέας Ζησιμάτος, Ντίνος Ηλιόπουλος, Δήμος Σταρένιος κ.α.
2)
«Η ΑΓΝΗ ΤΟΥ
ΛΙΜΑΝΙΟΥ»-
(1952-ΦΙΝΟΣ ΦΙΛΜ/ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ- ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ).
Η ταινία αυτή του Γιώργου Τζαβέλλα, σε μουσική Μάνου Χατζηδάκη, αποτελεί ένα από τα διαμάντια του ελληνικού κινηματογράφου, τόσο από πλευράς υπόθεσης και συντελεστών, όσο κι από πλευράς ηθοποιίας. Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους εμφανίζονται, η Ελένη Χατζηαργύρη (αν και ο σκηνοθέτης είχε προτείνει τη Μελίνα Μερκούρη, ο παραγωγός δε το δέχτηκε) και ο νεότατος, αλλά ήδη μεγάλος σταρ στα είκοσι τρία του χρόνια, Αλέκος Αλεξανδράκης. Ο Γιώργος Τζαβέλλας ήταν όχι μόνο σπουδαίος σκηνοθέτης αλλά και λάτρης πρωτοποριακών και δύσκολων θεμάτων στα σενάριά του. Έτσι κι εδώ παρουσιάζει την ιστορία της νόθας κόρης ενός ναυτικού, η οποία μεγάλωσε στην περιοχή της Τρούμπας Πειραιά και παρασύρθηκε από την βρώμικη ζωή του λιμανιού. Όταν γνώρισε τον πατέρα της, επειδή την είχε εγκαταλείψει κι είχε καταστρέψει την μητέρα της, αποφάσισε να τον εκδικηθεί, οδηγώντας στην φυλακή τον ετεροθαλή αδελφό της. Στο ρόλο του τραγικού πατέρα εμφανίζεται ο μεγάλος ηθοποιός του Εθνικού Θεάτρου, Γιώργος Γληνός, ο οποίος πολλές φορές είχε φέρει σε «αμηχανία» τον Τζαβέλλα στα γυρίσματα, λόγω του μεγαλειώδους θεατρικού του αναστήματος. Τον ρόλο αυτό ήταν να παίξει ο Αιμίλιος Βεάκης, αλλά αρρώστησε και λίγο καιρό μετά πέθανε.
Πολλές σκηνές έχουν γυριστεί μέσα στο καραβάκι , το «κατ΄ευθείαν» όπως εμείς οι ντόπιοι ονομάζουμε, και στα Παλούκια, όπου φαίνεται το λιμάνι με τα μικρά σπίτια και τα παραλιακά καφενεία. Στη συνέχεια οι πρωταγωνιστές, με το ταξί της οικογένειας Λάμπρου (Λεμονιά), φτάνουν στην περιοχή Πούντα Αμπελακίων, εκεί που κάποτε υπήρχε το νυχτερινό κέντρο «Φλωρεντία»,για να δουν το «νεκροταφείο των πλοίων». Σε αυτό το ήσυχο αλλά και θλιβερό τοπίο, γεμάτο από τα κουφάρια των καραβιών, η «Αγνή» προσπαθεί να δικαιολογήσει την άτυχη πορεία της ζωής της και καταφέρνει τελικά να εμπλακεί συναισθηματικά με τον ρομαντικό κι ευκολόπιστο νέο.
Πρωταγωνιστούν: Ελένη Χατζηαργύρη, Γιώργος Γληνός, Αλέκος Αλεξανδράκης, Ελένη Ζαφειρίου, Άννα Κυριακού, Νίκος Ρίζος (α΄εμφάνιση), Γιώργος Μούτσιος, Σμάρω Βεάκη κ.α.
Η ταινία υπάρχει στο εμπόριο αλλά και στο διαδίκτυο.
3)
«ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ
ΑΠΟΣΤΟΛΗ»- (1961-ΓΚΡΕΚΑ ΦΙΛΜ)
Η ταινία γυρίστηκε εξ΄ ολοκλήρου στη Σαλαμίνα το 1960 και οι μεγαλύτεροι θυμούνται με λεπτομέρειες τα γυρίσματα, κυρίως οι τότε κοπέλες, λόγω του πρωταγωνιστή Μιχάλη Νικολινάκου, που τότε είχε «κάψει καρδιές» με την ευγένεια και την αριστοκρατική ομορφιά του. Ο Μιχάλης Νικολινάκος (1921-1994) είχε γεννηθεί σε ένα χωριό της Λακωνίας, αλλά από πολύ μικρός εγκαταστάθηκε στη Νίκαια. Από την ηλικία των δεκαεπτά ετών εικονογραφούσε διηγήματα σε αθηναϊκές εφημερίδες. Το 1949 αποφοίτησε από την Σχολή Καλών Τεχνών και έκανε σπουδές θεάτρου. Ήταν μαθητής του Ροντήρη και πήρε δίπλωμα ηθοποιού. Παράλληλα με την καριέρα του ηθοποιού, έκανε εκατοντάδες εικονογραφήσεις σε λογοτεχνικά βιβλία. Το ζωγραφικό του έργο περιλαμβάνει ελαιογραφίες, σκίτσα, ακουαρέλες και μελάνια με θέματα από τον Πειραιά: το λιμάνι και τους ανθρώπους του, τις λαϊκές συνοικίες και φτωχογειτονιές, τη θάλασσα.
Η ταινία έχει πολεμικό περιεχόμενο και παρουσιάζει τις προσπάθειες που καταβάλει μια ομάδα σαμποτέρ, την περίοδο της Κατοχής, για να απελευθερώσουν κάποιους δικούς τους, που οι Γερμανοί έχουν φυλακίσει και πρόκειται να εκτελέσουν.
Το διοικητήριο των Γερμανών είχε στηθεί στο παλαιό κτήριο του Δημαρχείου της Σαλαμίνας με το μεγάλο ρολόι. Σκηνές γυρίστηκαν σε γειτονιές: του Αγίου Δημητρίου, στο Μπόσκο και την περιοχή του Αγίου Χαράλαμπου, στη σημερινή οδό Γ. Λουκά και το εργοστάσιο οινοπνεύματος του Κουλούρη, στη Μεγάλη Σκάλα και απέναντι στο πράσινο δίπατο σπίτι της οικογένειας Παπανικολάου, στα παραλιακά καφενεία, στον Άγιο Νικόλαο και στην περιοχή του Αγίου Θεράποντα. Οι κάτοικοι της Σαλαμίνας, κυρίως τα ντόπια παιδιά, έλαβαν μέρος σε πολλές σκηνές ως κομπάρσοι.
Συγκλονιστική ήταν η βραδινή σκηνή της εκτέλεσης του προδότη και συνεργάτη των Γερμανών. Γυρίστηκε πολλές φορές, στο πίσω μέρος του παλαιού Δημαρχείου, στην οδό Άγγελου Σικελιανού, γιατί ο σκηνοθέτης ήθελε να πετύχει το τέλειο αποτέλεσμα. Όλοι οι νέοι, που είχαν μαζευτεί στο καφενείο του Σακελλάρη, παρακολουθούσαν τις προσπάθειες των ηθοποιών με μεγάλο ενδιαφέρον. Την στιγμή που όλα είχαν εξελιχθεί σύμφωνα με τις οδηγίες του σκηνοθέτη κι οι πατριώτες κύκλωσαν τον προδότη και τον πυροβόλησαν, αυθόρμητα ξέσπασαν όλοι οι Κουλουριώτες σε ζητωκραυγές και χειροκροτήματα, καταστρέφοντας όπως ήταν φυσικό τη λήψη!
Οι περισσότεροι θυμούνται τις διαφωνίες του νευρικού σκηνοθέτη Γιώργου Καψάλη με τον σπουδαίο ηθοποιό Καρούσο Τζαβαλά, που με το ελεύθερο παίξιμό του τον έφερνε συνεχώς σε δύσκολη θέση. Ο Τζαβαλάς δεν υποχωρούσε με τίποτα στις νεωτερικές οδηγίες του κι έτσι οι καυγάδες κατέληγαν συνήθως με την υποχώρηση του σκηνοθέτη. Η πρωταγωνίστρια Μίρκα Καλατζοπούλου ήταν ωραιότατη, αλλά αποδείχθηκε αταίριαστη γι αυτό το ρόλο (που απαιτούσε μια πιο δυναμική παρουσία) κι ίσως αυτή ήταν η αιτία που η ταινία δεν είχε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία.
Η «Επικίνδυνη Αποστολή» είχε προβληθεί κάμποσες φορές από την κρατική τηλεόραση, (τελευταία φορά την είδα το 1997), όμως αυτές τις μέρες, που την αναζήτησα σε διάφορα διαδικτυακά αρχεία, δεν την βρήκα.
Σενάριο και Σκηνοθεσία: Γιώργος Καψάλης
Πρωταγωνιστούν: Μιχάλης Νικολινάκος, Μίρκα Καλατζοπούλου, Φοίβος Ταξιάρχης, Καρούσος Τζαβαλάς, Νάσος Κεδράκας, Κώστας Μπαλαδήμας κ.α.
Θα ακολουθήσει 2ο &3ο μέρος
 |
"ΤΑ ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΜΑΤΑ" σε σκηνοθεσία Μαρίας Πλυτά (1950)- Μαργ. Γεράρδου,
Αιμίλιος Βεάκης και Νίκος Τζόγιας. |
 |
| "ΤΑ ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΜΑΤΑ" σε σκηνοθεσία Μαρίας Πλυτά (1950) |
 |
| «Η Αγνή του λιμανιού» Παλούκια 1952 |
 |
| «Η Αγνή του λιμανιού» λιμάνι Παλουκίων 1952 |
 |
| «Η Αγνή του λιμανιού» Ελένη Χατζηαργύρη - Αλέκος Αλεξανδράκης |
 |
Ο ηθοποιός Μιχ. Νικολινάκος σε γάμο φιλικού ζευγαριού στον Άγιο Ανδρέα Σαλαμίνας, την
περίοδο των γυρισμάτων της ταινίας «Επικίνδυνη Αποστολή». Στην άκρη αριστερά ο τότε Διοικητής της Αστυνομίας Σαλαμίνας κ. Γιώργος Κούρος, στο κέντρο ο ηθοποιός και δίπλα του, στα δεξιά, ο τότε Δήμαρχος Γεώργιος Λουκάς. |
*η Ευγενία Σοφρά-Μάθεση είναι Ερευνήτρια Σαλαμινιακής Ιστορίας