 |
| Ελαιογραφία του Περικλή Πανταζή, Ο αγροφύλακας της Βασίλισσας Όλγας, Εθνική Πινακοθήκη, Συλλογή Κουτλίδη |
Γράφει η Ευγενία Σοφρά-Μάθεση*
Η αγροφυλακή του νεότερου ελληνικού κράτους εγκαινιάζει την ιστορία της με το διάταγμα της 13ης Μαΐου 1835 «περί προξενούμενης εις τους αγρούς βλάβης εκ της βοσκής ζώων».
Μετά από πολλά διαδοχικά διατάγματα, φθάνουμε σε νομοτεχνικά αρτιότερους και συστηματικότερους νόμους με σημαντικότερο τον Ν. ΔΣΙΗ΄/1907 «περί αγροφυλακής» όπου γίνεται ανάθεση στους κατά τόπους Δήμους της σύστασης «τοπικής αγρονομικής αστυνομίας», δηλαδή οι Δήμοι διόριζαν με δική τους κρίση τους αγροφύλακες κάθε περιοχής της περιφέρειάς τους με ετήσια θητεία.
Η διαδικασία διορισμού κάθε αγροφύλακα στον Δήμο Σαλαμίνας, στις αρχές του 20ου αιώνα, περίοδο την οποία εξετάζω, περιλάμβανε: α) την αίτηση προς τον Δήμο Σαλαμίνας των υποψηφίων αγροφυλάκων, β) την προσκόμιση στον Δήμο μιας συμβολαιογραφικής πράξης, το «Εγγυοδοτικόν Αγροφύλακος», γ) την αποδοχή από το Δημοτικό Συμβούλιο των αιτήσεων των υποψηφίων, του εγγυητή και του μισθού και την ανάθεση της θέσης σε εκείνον που φαινόταν πιο κατάλληλος και τέλος δ) την υπογραφή από το Δήμαρχο Σαλαμίνας ειδικής πράξης ενώπιον Συμβολαιογράφου, τον «Διορισμό Αγροφύλακος» η οποία επιδιδόταν στον ενδιαφερόμενο.
Το «Εγγυοδοτικόν Αγροφύλακος» υπέγραφε ένας ευκατάστατος Σαλαμίνιος γεωργός ή κτηματίας, πιθανότατα συγγενής του υποψήφιου αγροφύλακα, ενώπιον συμβολαιογράφου, με το οποίο υποσχόταν την καταβολή κάποιου ποσού ως εγγύηση «διά τας τυχόν προξενηθησόμενας ζημίας εις τα κτήματα των ιδιοκτητών άτινα ούτος (ο υποψήφιος δηλαδή) φυλάξει εις την περιφέρειάν του, εν η περιπτώσει υποχρεωθεί εις αποζημίωσιν λόγω αμελείας κατά την φύλαξιν των κτημάτων των ιδιοκτητών».
Οι πρώτοι αυτοί διορισμένοι από τον Δήμο Σαλαμίνας αγροφύλακες ή δραγάτες (από το αρχ. ρήμα δράττομαι: πιάνω αλλά και συλλαμβάνω κάποιον επ΄ αυτοφώρω να κάνει κάτι κακό) διορίζονταν στα τέλη Αυγούστου, ήταν γνώστες των ορίων των κτημάτων, οπλοφορούσαν, επέβλεπαν τις παρανομίες και καταπατήσεις σε δημόσιες ή δασικές εκτάσεις, έλυναν διαφορές των κτηματιών, επόπτευαν τα χωράφια και κυρίως τα αμπέλια και τα περιβόλια από κλοπές καρπών και δολιοφθορές και γενικά είχαν έναν αυστηρό αστυνομευτικό ρόλο που ήταν απαραίτητος για την ειρηνική γειτονία των όμορων ιδιοκτητών, την ομαλή διεξαγωγή των αγροτικών εργασιών και τη συγκομιδή των καρπών.
 |
| Ο Σαλαμίνιος αγροφύλακας Γιώργος Χατζόβουλος γεννημένος στα τέλη του 19ου αιώνα |
Για την καλύτερη επόπτευση της περιοχής τους οι δραγάτες χρησιμοποιούσαν ειδικά οικήματα που ήταν γνωστά ως «Δραγατσούλες» ή «Καλύβες του δραγάτη» κτισμένες σε υψώματα. Η ονομασία αυτή έχει μείνει ως τοπωνύμιο σε πολλές περιοχές της Σαλαμίνας όπως στο Μαυρίκι (Λόφος Μάντρας Φικλείδη) , το Αιάντειο (στο Γκούρι Κόλιτ), στα Αμπελάκια (θέση Βίγλα), στα Παλιάμπελα (Περιστεράκια), στη Σαλαμίνα (στον λόφο του Προφήτη Ηλία άνωθεν 2ου Δημ. Σχολείου), στα Παλούκια (Ράχη Προϊ Αράπη) κ.α.
Αναφέρω ενδεικτικά τους διορισμούς αγροφυλάκων για την περίοδο 25 Αυγούστου 1911 έως 25 Αυγούστου 1912, επί δημαρχίας Αθανασίου Αναγν. Κουλούρη, και τα ονόματα των εγγυητών τους:
1. Γεώργιος Μπιθιζής για περιοχή Βρεττό-Αλώνια. Εγγυητής Δημήτριος Θ. Λάμπρου.
2. Σταμάτιος Αθ. Βιλλιώτης για περιοχή Παλιάμπελα-Βασιλικά. Εγγυητής Λάμπρος Αθ. Βιλλιώτης.
3. Πέτρος Καλογιάννης για περιοχή Βρεττό έως Αγία Βαρβάρα. Εγγυητής Σπυρίδων Λαζάρου.
4. Ανδρέας Ηλ. Περδικούρης και Δημήτριος Γ. Κούκης για περιοχές Μουλκίου και Κακής Βίγλας αντίστοιχα. Εγγυητής Μιχαήλ Δελημιχάλης.
5. Ιωάννης Μασσάρος για περιοχή Παλιάμπελα-Ψιλή Άμμος. Εγγυητής Άγγελος Περδικούρης.
6. Βασίλειος Π. Κουτσούκος και Δημήτριος Ι. Σοφράς για περιοχές Αγίου Ιωάννου Ρέστη και Αγίου Γεωργίου αντίστοιχα. Εγγυητής Δημήτριος Μιχ. Περδικούρης.
7. Ιωάννης Π. Μπεγνής και Νικόλαος Μαργαρίτης για περιοχές Λειβαδίου-Αγίας Παρασκευής-Ντοροτό-Κατσούλι. Εγγυητής Ιωάννης Λουκάς.
8. Γεώργιος Σπ. Παπαμιχαήλ για περιοχή Αμπελακίων-Σεληνίων. Εγγυητής Περικλής Γ. Γκιόκας.
 |
| Ο Ευάγγελος Σοφράς (Φούντες) με τη γυναίκα του Ελευθερία, το γένος Σπαθή και τα δύο παιδιά τους Νίκο και Γιάννη στο μεγάλο αμπέλι τους στο Βρεττό (Άγιος Λαυρέντιος) όπου σήμερα το MY MARKET στη Λεωφόρο Σαλαμίνας |
Κάθε εποχή προβάλλει τις δικές της ανάγκες και το επάγγελμα των αγροφυλάκων συνδέεται άμεσα με τη συστηματική εκμετάλλευση της γης και την πληθώρα καλλιεργήσιμων εκτάσεων που υπήρχαν κάποτε στη Σαλαμίνα. Είναι άξιο προσοχής ότι εκατό χρόνια πριν οι άνθρωποι μπορούσαν να επιβλέπουν, με τα λιγοστά μέσα που διέθεταν, τις ιδιοκτησίες και να επιβάλλουν άμεσα τον νόμο στους παραβάτες. Σήμερα, στην εποχή της τεχνολογίας και της επιστημονικής εξέλιξης, αδυνατούμε πλέον να σεβαστούμε τις γεωργικές εκτάσεις και τις αγροτικές εργασίες, τις οποίες αντιλαμβανόμαστε ως ενόχληση. Θεωρούμε τις μεγάλες ιδιοκτησίες (αγρούς, ελαιώνες, αμπέλια και περιβόλια που έχουν απομείνει στο νησί) ευκαιρία ελεύθερου χώρου για συστηματικές αυθαιρεσίες και καταχρήσεις, για δημιουργία υπαίθριων χωματερών, με ρίψη απορριμμάτων και μπάζων, για κλοπή καρπών και παράνομες καταπατήσεις και με τον ίδιο τρόπο φερόμαστε στα δάση και τις δημόσιες εκτάσεις. Στα θέματα αυτά αξίζει η προσοχή και η ευαισθησία όλων, όπως επίσης και η αυξημένη επιτήρηση και το εντατικό έργο καθαριότητας από την εκάστοτε Δημοτική Αρχή, της οποίας αρωγός επιβάλλεται να είναι κάθε πολίτης που σέβεται τον εαυτό του και το περιβάλλον που ζει.
*η Ευγενία Σοφρά-Μάθεση είναι Ερευνήτρια Δημόσιας Ιστορίας
Πηγές: Αρχεία Σαλαμινίων Συμβολαιογράφων, Πρακτικά ΔΣ του Δήμου Σαλαμίνας .
Η φωτογραφία του αγροφύλακα Γιώργου Χατζόβουλου αντλήθηκε από τον ιστότοπο: Η Σαλαμίνα του χθες https://www.facebook.com/groups/1426740547598299/ .
Η φωτογραφία του Ευάγγελου Σοφρά στο αμπέλι του στο Βρεττό (όπου σήμερα η υπεραγορά MY MARKET στη Λεωφόρο Σαλαμίνας) ανήκει στο προσωπικό αρχείο της γράφουσας.
Τα άρθρα της κ. Σοφρά-Μάθεση προστατεύονται από τις διατάξεις του Ν.2387/20 (τροπ.2121/1993) όπως ισχύει σήμερα περί δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.